Năm thứ ba mở xưởng, tôi mời một chuyên gia về thiết kế hệ thống tự động hóa. Số tiền máy móc hết 4,8 tỷ, nhưng sản lượng không cải thiện thêm bao nhiêu. Đội ngũ làm việc của tôi – những anh em làm mộc từ hồi xưởng còn là lò sửa bàn ghế – họ đứng nhìn máy, nhìn tôi, rồi đưa mắt nhìn nhau. Buổi tối đó tôi ở lại trong xưởng đến 11 giờ đêm, chỉ để nghe tiếng cưa ngừng, và chợt hiểu sai lầm của mình. Khi bắt tay vào #keyword#, việc đầu tiên là phải hiểu rằng máy móc chỉ là công cụ, còn những bàn tay mới là gốc rễ của nghề.
Cỗ máy đắt tiền không thể vát một cạnh gỗ cong theo kiểu tay thợ
Trong ký ức tôi vẫn nguyên chuyến sang thăm một nhà máy ở Đài Loan, nơi tôi chứng kiến họ vẫn giữ 20 thợ già làm thủ công cho các đơn đặt hàng đặc biệt. Ban đầu, tôi thấy điều đó thật lãng phí, nhưng khi theo dõi họ làm việc, tôi mới vỡ lẽ ra nhiều điều. Cùng một chi tiết bo cong, máy CNC mất 45 phút để canh chỉnh dao cụ, còn người thợ già làm trong 12 phút và sản phẩm mịn hơn hẳn. Nghe thì lạ nhưng thợ già biết cách đọc thớ gỗ, biết chỗ nào dễ nứt, vị trí nào cần gia cố thêm. Cỗ máy chỉ cắt theo thông số, còn người thợ thì cảm được độ ẩm, độ dẻo của từng tấm gỗ. Tôi giật mình nhận ra rằng đồ gỗ làm tay vẫn có giá trị chẳng những về thẩm mỹ mà còn về độ bền, bởi thợ lành nghề biết cách tránh ứng suất khiến bàn dễ nứt theo thời gian. Từ chuyến đi đó, tôi bắt đầu thay đổi cách vận hành xưởng của mình.
Tôi mua máy mài 300 triệu nhưng chính đôi tay thợ cả mới làm nên khách hàng quay lại
Khách hàng lớn nhất của tôi – chuỗi nhà hàng nổi tiếng – họ đặt làm 400 chiếc ghế, nhưng có một chiếc mẫu họ giữ riêng, không cho đem đi nơi khác. thi công nội thất biệt thự ra chiếc ghế ấy do một ông thợ 58 tuổi làm hoàn thiện bằng tay. thi công nội thất biệt thự xong câu chuyện, tôi càng thấm thía hơn về tầm quan trọng của bàn tay con người. Trước đây, tôi đã chi ra 300 triệu mua máy đánh bóng, nhưng khi ông thợ ấy nghỉ ốm một tuần, những sản phẩm hoàn thiện bị khách trả lại 20% vì độ bóng không như yêu cầu. Khách hàng họ chẳng quan tâm xưởng tôi có bao nhiêu máy móc hiện đại, họ chỉ muốn sản phẩm bóng bẩy đúng kiểu, đúng đường nét mà người thợ cả tạo ra. Kể từ lần đó, tôi lập ra 'tổ thợ cả' để các sản phẩm đặc biệt luôn có dấu ấn của bàn tay riêng, không cỗ máy nào có thể thay thế. Thật lòng mà nói, chính những người thợ mới là thứ khiến khách quay lại, chứ không phải hệ thống máy đắt tiền.
Cách tôi giữ chân những người thợ giỏi nhất mà không cần tăng lương vô tội vạ
Khi đã hiểu ra giá trị của con người, tôi áp dụng ba cách giữ chân mà chẳng cần tăng lương quá nhiều. Điều đầu tiên, tôi cho thợ tự quyết định quy trình làm một số chi tiết mà không bị ép theo bản vẽ cứng nhắc. thiết kế nội thất cao cấp có vẻ đơn giản nhưng hiệu quả bất ngờ, người thợ cảm thấy được tôn trọng, họ chủ động hơn hẳn. Điều thứ hai, hàng tháng tôi trích ra một buổi để thợ già truyền nghề cho thợ trẻ cách xử lý những tấm gỗ lỗi, từ đó thợ trẻ tiến bộ nhanh mà xưởng không tốn thêm chi phí. Điều cuối cùng, tôi rút ra 2% lợi nhuận mỗi đơn làm tay để thưởng cho người trực tiếp làm thay vì thưởng dựa trên số lượng như trước. Kết quả cụ thể khiến tôi bất ngờ: tỉ lệ nghỉ việc giảm mạnh từ 18% còn 5%, và đơn hàng đặt lại trong năm tăng 27%. Tôi không nói rằng cách này hợp với mọi xưởng, nhưng với quy mô xưởng như tôi, nó hiệu quả hơn hẳn việc đổ tiền vào máy móc.
Bài học sau 12 năm: xưởng gỗ không phải là nơi máy móc thay con người
Ngẫm lại 12 năm, tôi nhận ra mình từng sai lầm thật nhiều. Trước đây, tôi từng tự hào khi nói xưởng tôi ít công nhân, thế mà bây giờ tôi chỉ muốn khoe xưởng có đội thợ già và lành nghề nhất vùng. Có một lần, tôi đã định rao bán xưởng vì quá stress với chuyện quản lý, thế rồi một vị khách quen gọi điện hỏi: 'ông thợ tên Hùng còn làm ở đó không?'. Chỉ một câu hỏi đó khiến tôi giật mình, tôi nhận ra rằng thương hiệu của xưởng không phải ở hệ thống máy móc, mà nằm ở danh tiếng của những bàn tay. Thời đại công nghệ này, người làm xưởng cần biến 'tay nghề' thành thương hiệu thay vì chỉ lo tối ưu chi phí. Nếu bạn đang vận hành một xưởng sản xuất, tôi khuyên bạn một điều: đừng quên rằng sản phẩm đáng giá nhất không phải do máy tạo ra, mà là do bàn tay người thợ đã đứng đó suốt bao năm. Còn bạn thì sao, đã bao giờ đặt cược vào đội ngũ của mình trước khi đặt cược vào công nghệ chưa?